EU-leiders akkoord over herstelfonds NextGenerationEU (juli 2020)

Een crisis die alle lidstaten raakte

De coronapandemie trof in het voorjaar van 2020 alle Europese landen tegelijk, maar Italië en Spanje werden extra hard geraakt. Die landen hadden al hoge staatsschulden en vreesden dat hun rentelasten zouden oplopen. Er groeide angst voor een nieuwe eurocrisis, waarin de verschillen tussen noord en zuid de muntunie onder druk zouden zetten.

In mei 2020 stelden Duitsland en Frankrijk een groot Europees herstelfonds voor, en kort daarna presenteerde de Europese Commissie een voorstel van 750 miljard euro. Het bijzondere was de financiering: de EU zou zelf geld lenen op de kapitaalmarkt en dat doorgeven aan de lidstaten.

Vier dagen onderhandelen in Brussel

De Europese top begon op vrijdag 17 juli en duurde tot in de vroege ochtend van dinsdag 21 juli, een van de langste toppen ooit. Nederland speelde een opvallende rol. Premier Mark Rutte trok samen met Oostenrijk, Zweden en Denemarken, de zogeheten "zuinige vier", aan de rem. Zij wilden minder giften en meer leningen, plus strenge voorwaarden in de vorm van hervormingen.

Het uiteindelijke akkoord hield de totale omvang op 750 miljard euro, maar het deel subsidies werd teruggebracht naar 390 miljard euro, met daarnaast 360 miljard euro aan leningen. Ook werd afgesproken dat landen hun plannen moesten laten goedkeuren voordat ze geld kregen. Het fonds kreeg de naam NextGenerationEU.

Waarom de euro ervan profiteerde

Voor beleggers was het akkoord meer dan een financieel pakket. Het liet zien dat de EU-landen bereid waren om samen risico te dragen, iets wat tijdens de eurocrisis ondenkbaar leek. Daarmee nam de vrees af dat de eurozone in een crisis uit elkaar zou vallen. Bovendien kwam er met de gezamenlijke EU-obligaties een nieuw, veilig beleggingsproduct in euro's bij.

De euro, die al sinds het voorjaar aan het herstellen was, steeg na het akkoord verder. Rond de top stond de koers op ongeveer 1,14 à 1,15 dollar; eind augustus was dat rond 1,19 en eind 2020 circa 1,22 dollar. Daar speelde ook mee dat de Amerikaanse rente sterk was verlaagd, waardoor de dollar minder aantrekkelijk werd.

Gevolgen voor Nederland

Nederland is een nettobetaler binnen de EU en draagt mee aan de terugbetaling van de gezamenlijke leningen. Tegelijk heeft een open handelsland als Nederland groot belang bij een stabiele eurozone en een gezonde economie bij de belangrijkste handelspartners. De sterkere euro maakte reizen naar en aankopen in de Verenigde Staten goedkoper, al lag het reizen in 2020 door corona grotendeels stil.